Τετάρτη, 12 Νοεμβρίου 2014

Βρέθηκε σκελετός στον τάφο της Αμφίπολης

πηγή: TVXS

Μια εντυπωσιακή ανακάλυψη έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη στον τύμβο της Αμφίπολης, αφού η διεπιστημονική ομάδα της Κατερίνας Περιστέρη ανακοίνωσε την Τετάρτη πως κάτω από το δάπεδο του τρίτου θαλάμου βρέθηκαν κιβωτιόσχημος τάφος και σκελετός νεκρού. Η Κατερίνα Περιστέρη σε συνέντευξη Τύπου εξέφρασε τη
τη βεβαιότητα πως ο τάφος ανήκει σε άνδρα στρατηγό, ενώ εκτίμησε πως πιθανότητα να πρόκειται για επιφανή Μακεδόνα στρατηγό.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΕΔΩ

Σάββατο, 1 Φεβρουαρίου 2014

Δύο νέα ποιήματα της Σαπφούς ήρθαν στο φως

πηγή: left.gr

Δύο ανέκδοτα ποιήματα της Σαπφούς ταυτοποιήθηκαν από τον Βρετανό Ντιρκ Ομπινκ, του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης.

Μάλιστα το ένα εκ των δυο βρέθηκε σε καλή κατάσταση. Ειδικότερα, τα δυο ποιήματα ανακαλύφθηκαν όταν ο ιδιοκτήτης ενός αρχαίου πάπυρου, που χρονολογείται από τον 3ο αι. μ.Χ, ζήτησε τη γνώμη του καθηγητή για το ελληνικό κείμενο. Εκείνος κατάλαβε περί τίνος πρόκειται και ζήτησε την άδεια του ιδιοκτήτη να το δημοσιεύσει.
Παρά το γεγονός ότι η Σαπφώ ήταν μια διάσημη ποιήτρια σήμερα μόνο ένα ποίημα της σώζεται ολόκληρο. Τα υπόλοιπα είναι τμήματα από τέσσερα διαφορετικά ποιήματα. Το ένα από τα τέσσερα ανακαλύφθηκε σχετικά πρόσφατα, μόλις το 2004.
Όπως σχολίασε ο Άλμπερτ Χένριξ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, «τα νέα ποιήματα της Σαπφούς είναι εκπληκτικά. Το ένα από τα δύο ποιήματα μιλάει για τον "Χάραξο" και τον "Λάριχο", που σύμφωνα με τια αρχαίες πηγές είναι δύο από τα αδέρφια της Σαπφούς. Είναι η πρώτη φορά που τους συναντάμε σε ποιήματα της».
Το άρθρο του, που περιέχει και μετάφραση των ποιημάτων που βρέθηκαν, αναμένεται να δημοσιευτεί αυτή την άνοιξη. Ωστόσο στο διαδίκτυο έγινε μια προδημοσίευση.

Το κείμενο του παπύρου αρχίζει ως εξής:

ἀλλ’ ἄϊ θρύληϲθα Χάραξον ἔλθην
νᾶϊ ϲὺµ πλέαι• τὰ µέν̣, οἴο̣µα̣ι, Ζεῦϲ
οἶδε ϲύµπαντέϲ τε θέοι• ϲὲ δ’̣ οὐ χρῆ
ταῦτα νόειϲθαι,
ἀλλὰ καὶ πέµπην ἔµε καὶ
πόλλα λί̣ϲϲεϲθαι̣ βαϲί̣λ̣η̣αν Ἤ̣ραν
ἐξίκεϲθαι τυίδε ϲάαν ἄγοντα
νᾶα Χάραξον,
κἄµµ’ ἐπεύρην ἀρτ̣έ̣µεαϲ•  τὰ δ’ ἄλλα
πάντα δαιµόνεϲϲ̣ιν ἐπι̣τ̣ρόπωµεν•
εὐδίαι̣ γ̣ὰρ̣ ἐκ µεγάλαν ἀήτα̣ν̣
αἶψα πέ̣λ̣ο̣νται•
τῶν κε βόλληται βαϲίλευϲ Ὀλύµπω
δαίµον’ ἐκ πόνων ἐπάρ{η}`ω΄γον ἤδη
περτρόπην, κῆνοι µ̣άκαρεϲ πέλονται
καὶ πολύολβοι

Δευτέρα, 28 Οκτωβρίου 2013

Γυναίκες αγωνίστριες της Εθνικής Αντίστασης

της Άννα Ρόδη
πηγή: alfavita.gr

Κι όμως ο αγώνας για τη λευτεριά δεν ήταν, ούτε μπορεί να είναι, μόνο αντρική υπόθεση
Το κείμενο αυτό γράφτηκε με αφορμή το γιορτασμό της 73ης εθνικής επετείου

της 28ης Οκτωβρίου 1940 και την Αντίσταση του ελληνικού λαού ενάντια στους κατακτητές
   
Χωρίς να παραγνωρίζω ή να υποτιμώ την τεράστια προσφορά των Ελλήνων στρατιωτών και των αγωνιστών της Εθνικής Αντίστασης στο δίκαιο όσο και άνισο αγώνα ενάντια στη ναζιστική θηριωδία, με τούτο το μικρό κείμενο θα προσπαθήσω να υπενθυμίσω και μιαν άλλη πτυχή των γεγονότων που ίσως να φανεί ενδιαφέρουσα και να ευαισθητοποιήσει τόσο τους συναδέλφους και τις συναδέλφισσες εκπαιδευτικούς, έτσι ώστε σε κάθε ευκαιρία που θα παρουσιαστεί να προσπαθήσουν να την αξιοποιήσουν και να την αναδείξουν στα σχολειά τους όσο και τους λοιπούς αναγνώστες/-τριες. Επίσης ίσως να πάρει το χαρακτήρα εναύσματος για περαιτέρω μελέτη και έρευνα για κάποιους/ες που θέλουν να θυμούνται και να γνωρίζουν περισσότερα για τη νεότερη ιστορία του τόπου μας.
   
Η πτυχή αυτή, που συνήθως σε πολεμικά – και όχι μόνο – γεγονότα τείνει να υποτιμάται και εντέλει να υποβαθμίζεται, είναι η συμβολή των γυναικών στην αντίσταση του ελληνικού λαού ενάντια στους κατακτητές. Πρόκειται για εκείνες τις γυναίκες που πάνω απ’ τη ζωή τους έβαλαν το πάθος για τη λευτεριά και απέναντι στους ξένους κατακτητές και στα ντόπια όργανά τους αντέταξαν το θάρρος και τα ιδανικά τους. Χιλιάδες ήταν οι Ελληνίδες που φυλακίστηκαν, βασανίστηκαν, έχασαν τα αγαπημένα τους πρόσωπα, ενώ σε πολλές περιπτώσεις η ηρωική τους στάση κατέληξε σε μαρτυρική θυσία που τις ανέδειξε σε σύμβολα του αντιναζιστικού αγώνα. Έτσι κέρδισαν επάξια το σεβασμό μας και μια τιμητική θέση στην ιστορική μνήμη. Εδώ θα αναφερθούμε ενδεικτικά μόνο σε έξι (+4, οι δύο εκ των οποίων ονομαστικά) απ’ αυτές, σκιαγραφώντας αδρά την προσωπικότητα και τη δράση τους. Σήμερα που η χώρα συγκλονίζεται από τόσα τραγικά γεγονότα είναι περισσότερο επίκαιρο παρά ποτέ να προτάξουμε και πάλι τις αξίες και τα ιδανικά της ελευθερίας και της δημοκρατίας απέναντι στην ωμή βία, την κτηνωδία και τη βαναυσότητα του ναζισμού και να τις θυμηθούμε με το σεβασμό που τις ταιριάζει:

Λέλα Καραγιάννη: Γεννήθηκε το 1899 στη Λίμνη Ευβοίας και από το γάμο της τον φαρμακέμπορο Νικόλαο Καραγιάννη απέκτησε εφτά παιδιά. Η μητρότητα όμως όχι μόνο δεν την εμπόδισε στη μετέπειτα δράση της αλλά αντίθετα ατσάλωσε τη θέλησή της να πολεμήσει με πάθος τον κατακτητή. Έτσι, όταν οι Γερμανοί μπήκαν στην Ελλάδα, τους πολέμησε σθεναρά με όλα της τα όπλα που ήταν πράγματι πολλά, με σημαντικότερο εκείνο που ο λαός μας αποκαλεί «καρδιά».
   Ίδρυσε μυστική οργάνωση με την επωνυμία «Μπουμπουλίνα» που ασχολήθηκε συστηματικά με σαμποτάζ και επιθέσεις εναντίον εχθρικών στόχων, καθώς και με τη φυγάδευση Ελλήνων και συμμάχων στη Μ. Ανατολή. Το κωδικό της όνομα, συνώνυμο της οργάνωσης, της ταίριαζε απόλυτα. Δικαιολογημένη όμως υπήρξε και η λύσσα των κατακτητών εναντίον της. Όταν κατάφεραν να τη συλλάβουν, τη βασάνισαν σκληρά, μαζί με τα πέντε απ’ τα παιδιά της, και τελικά την εκτέλεσαν στις 8 Σεπτ. 1944 με 71 ακόμη Έλληνες σε μια χαράδρα στο Δαφνί.

Μαρία Δημάδη: Γεννήθηκε το 1906 στο Αγρίνιο και ήταν μορφωμένη και γλωσσομαθής. Παραμέρισε την απέχθεια της για τους Ναζί και εισχώρησε στο άντρο τους, την Κομαντατούρα του Αγρινίου στην οποία εργάστηκε τάχα ως διερμηνέας. Στην πραγματικότητα από τη θέση αυτή κατάφερε να γλιτώσει πολλούς πατριώτες από το εκτελεστικό απόσπασμα, ενώ συνέλεγε ακούραστα πληροφορίες και τις μετέφερε στο Ε.Α.Μ.. Ήταν η πρώτη γυναίκα που πέρασε στις γραμμές του και από τις δικές της έγκυρες πληροφορίες ο Ε.Λ.Α.Σ. κατόρθωσε να ανατινάξει μια γερμανική αμαξοστοιχία με στρατιώτες και πολεμοφόδια.
   Οι Γερμανοί και οι ταγματασφαλίτες συνεργάτες τους αποφάσισαν σε αντίποινα για τη δολιοφθορά να εκτελέσουν 120 Έλληνες και η Μαρία έδωσε μάχη να αποτρέψει αυτή την απόφαση. Η εκτέλεση τελικά πραγματοποιήθηκε αλλά και η μυστική της ταυτότητα είχε πλέον αποκαλυφθεί. Έτσι στις 31 Αυγούστου 1944 βρέθηκε δολοφονημένη από Έλληνες συνεργάτες των Γερμανών έξω από την εκκλησία της Αγίας Τριάδας.

Ηρώ Κωνσταντοπούλου: Γεννήθηκε στις 16 Ιουλίου 1927 στην  Αθήνα από πλούσια και αριστοκρατική οικογένεια σπαρτιατικής καταγωγής. Παρά το νεαρόν της ηλικίας της μιλούσε τέσσερις γλώσσες. Γρήγορα οργανώθηκε ΕΠΟΝ και, μέσα από τις γραμμές της, ανέπτυξε πλούσια αντιστασιακή δράση.
   Οι Γερμανοί, και κυρίως οι συνεργάτες τους, δεν τα συγχωρούσαν όμως αυτά. Τη συνέλαβαν για δεύτερη φορά, και μάλιστα τη μέρα που είχε ολοκληρώσει τις απολυτήριες εξετάσεις του Γυμνασίου. Τα χρήματα που διέθετε η οικογένειά της δεν κατάφεραν να τη γλιτώσουν. Τα βασανιστήρια διήρκεσαν τέσσερα ολόκληρα μερόνυχτα κι εκείνη τα αντιμετώπισε με απαράμιλλο θάρρος. Την ίδια συγκλονιστική γενναιότητα επέδειξε και κατά την εκτέλεσή της.
   Το δεκαεπτάχρονο κορίτσι οδηγήθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής και εκτελέστηκε μαζί με άλλους 49 κρατούμενους.

Διαμάντω Κουμπάκη: Γεννήθηκε στον Πειραιά στις 8 Φλεβάρη 1926.
   Η δεκαοχτάχρονη αντάρτισσα της Κοκκινιάς, μέλος του Ε.Λ.Α.Σ., που μάλιστα τραυματίστηκε σε συμπλοκή στα «Νερά» της Αμφιάλης, ήταν ο φόβος και ο τρόμος για Γερμανούς και Γερμανοτσολιάδες, τριγυρίζοντας ζωσμένη με άρματα και φυσεκλίκια στον Πειραιά. Συνελήφθη κατά τη διάρκεια του ματωμένου Μπλόκου στις 17 Αυγούστου 1944, κατόπιν υποδείξεως κάποιου προδότη, και μαρτύρησε στα χέρια των γερμανοπροσκυνημένων νενέκων του Σγούρου και του Πλυτζανόπουλου. Τα τελευταία της λόγια ήταν:
«Μια ζωή χρωστάμε, ας μην την πάρουν οι προδότες. Υπάρχουν χιλιάδες λεβέντες. Θα τους εκδικηθούν».
   Εκτελέστηκε στην περίφημη Μάντρα της πλατείας Οσίας Ξένης, όπου ο κοκκινιώτικος λαός έδωσε αίμα και ψυχή, περιφρονώντας το θάνατο και τους δυνάστες της πατρίδας του. Μαζί της εκτελέστηκαν και άλλες αγωνίστριες, όπως η Αθηνά Μαύρου και Καλλιόπη Μαγνήσαλη.

Ηλέκτρα Αποστόλου: Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1912.
   Μαχητική και φλογερή αγωνίστρια που είχε ήδη φυλακιστεί για τις ιδέες και την αντιδικτατορική της δράση από το τεταρτοαυγουστιανό καθεστώς. Κατά τη διάρκεια της μεταγωγής της στην εξορία, γέννησε σε σκληρές και επικίνδυνες συνθήκες την κόρη της Αγνή και την πήρε μαζί της. Κάποια στιγμή κατόρθωσε να το σκάσει από νοσοκομείο στην Αθήνα στο οποίο είχε μεταφερθεί για νοσηλεία και κατά τη διάρκεια της Κατοχής ανέπτυξε εκτεταμένη αντιστασιακή δράση. Προδόθηκε και πιάστηκε από την Ειδική Ασφάλεια μέσα στο χώρο της κάπου στην πλατεία Βικτωρίας. Εκεί κακοποιήθηκε βάναυσα, χωρίς να αποκαλύψει κανένα μυστικό της Αντίστασης, και άφησε την τελευταία της πνοή στις 26 Ιουλίου του 1944.  

Παναγιώτα Σταθοπούλου: Γεννήθηκε στην Αμερική το 1926 από γονείς που κατάγονταν από το Μεγάλο Χωριό Ευρυτανίας.
   Η δυναμική ΕΠΟΝίτισσα αγωνίστρια βρέθηκε μαχόμενη στους δρόμους της Αθήνας μαζί με άλλους 400.000 Έλληνες και διαμαρτυρόμενη για την επέκταση της βουλγαρικής κυριαρχίας σε ολόκληρη τη Μακεδονία αλλά και στη Θεσσαλία. Οι Γερμανοί πήραν την παραπάνω απόφαση για να εξοικονομήσουν στρατεύματα για το Ανατολικό Μέτωπο.
   Συγκεκριμένα στις 22 Ιουλίου 1943, στη μεγαλύτερη διαδήλωση στην κατεχόμενη Ευρώπη σύμφωνα με τους σταθμούς του Λονδίνου και της Μόσχας, κόσμος προερχόμενος απ’ όλες τις συνοικίες της Αθηνάς συνέρρευσε στην πλατεία Ομονοίας και στους τριγύρω δρόμους βρίσκονταν σε εξέλιξη συγκρούσεις. Στην οδό Ομήρου ένα τανκς προχώρησε απειλητικά ενάντια στους διαδηλωτές και η δεκαεπτάχρονη κοπέλα στράφηκε περπατώντας προς το μέρος του για να το εμποδίσει. Ο Γερμανός που ήταν μέσα σ’ αυτό την πυροβόλησε κι έπειτα την πάτησε με τις ερπύστριες του στρατιωτικού οχήματος.
   Βλέποντας το θέαμα, μια άλλη νεαρή κοπέλα, η 19/χρονη Κούλα Λίλλη, όρμησε πάνω στην ερπύστρια και χτύπησε το Γερμανό στο πρόσωπο με το τακούνι της. Το αποτέλεσμα ήταν το ίδιο τραγικό. Εκείνος την πυροβόλησε και την τραυμάτισε θανάσιμα. Η κοπέλα σωριάστηκε και άφησε την τελευταία της πνοή στην άσφαλτο.
   Στην ίδια μεγαλειώδη διαδήλωση τραυματίστηκε βαριά και πέθανε στο Νοσοκομείο και η νεαρή ΕΠΟΝίτισσα υφαντουργίνα Όλγα Μπακόλα. Στην κηδεία της μίλησε ο αρτεργάτης πατέρας της που ολοκλήρωσε με τα παρακάτω λόγια προς την κόρη του: «Το αίμα σου να ’ναι το αίμα της λευτεριάς!».
   
ΤΙΜΗ ΚΑΙ ΔΟΞΑ ΣΤΙΣ ΑΓΩΝΙΣΤΡΙΕΣ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1.       Βουρνάς Τάσος: Ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας, πόλεμος 1940 – 41 – Κατοχή – Εθνική Αντισταση – Απελευθέρωση – Δεκέμβριος 1944 – Βάρκιζα, εκδ. α/φών Τολίδη Ο.Ε., Αθήνα 1980.
2.       Γελαδόπουλος Φίλιππας: Μαρία Δημάδη, ηρωίδα της Εθνικής Αντίστασης, ντοκουμέντο, β’ έκδοση, εκΔ. Νέστορας.
3.       Δαράκη Πέπη: Το Όραμα της ισοτιμίας της γυναίκας, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 1995.
4.       Ζαούσης Α. Αλέξανδρος: Λέλα Καραγιάννη, η Μπουμπουλίνα της Κατοχής (1941 – 44), εκδ. Ωκεανίδα, Αθήνα 2004.
5.       Καρζής Θεόδωρος: Η γυναίκα της νέας εποχής, εκδ. Φιλιππότη, Αθήνα 1990.
6.       Λιάτσος Δημητρης: Το Μπλόκο της Κοκκινιάς – 17 Αυγούστου 1944, τρίτη έκδοση συμπληρωμένη, Κοκκινιά, Ιανουάριος 1983.
7.       Μπίρκας Κώστας: Ηλέκτρα Αποστόλου, η αθάνατη ηρωίδα του έθνους, Αθήνα 1978.
ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ

sansimera.gr
photorama.ning.com
aioniaellinikipisti.blogspot.com
agrinionews.gr
epoxi.gr
agriniomemories.blogspot.com
enneaetifotos.blogspot.com
62.103.28.111
http://lifegoesthrough.blogspot.gr και http://sikam.wordpress.com/2012
nikaiacity.wordpress.com
kokkinosfakelos.blogspot.com
phorum.gr

Αίγινα, Οκτ. 2013

Σάββατο, 23 Μαρτίου 2013

Η Ελληνική Δημοκρατία του Ρήγα: πολυεθνική, δημοκρατική και φιλελεύθερη

Το πολίτευμα που σχεδίασε ο Ρήγας, όπως προκύπτει από τη Διακήρυξη Δικαιωμάτων και από το Σχέδιο Συντάγματος, δεν ήταν πρωτότυπο. Τα κείμενα αυτά αποτελούσαν κατά μεγάλο μέρος παράφραση της γαλλικής Διακήρυξης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη και του ιακωβινικού Συντάγματος του 1793 (με δύο διατάξεις παρμένες από το Σύνταγμα του 1795). Υπήρχαν όμως και στοιχεία νέα, πρωτότυπα, και αξιόλογες καινοτομίες, επίσης δε προσαρμογές, καθώς ο Ρήγας επεχείρησε πρώτος τη θεσμική υλοποίηση των φιλελεύθερων και δημοκρατικών αρχών της γαλλικής Επανάστασης στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Το κράτος, του οποίου ο Ρήγας σχεδίασε το πολίτευμα, το ονόμασε «Ελληνική Δη­μοκρατία» (κατ’ αντιστοιχία προς την «Republique Francaise»). Προτίμησε δε τον όρο «δημοκρατία», για να αποδώσει στα ελληνικά τον όρο «republique» (από τον λατινικό «respublica») που σημαίνει «πολιτεία». Έτσι, δεν απέκλεισε μόνο την οποιαδήπο­τε μορφή μοναρχικού πολιτεύματος, με κληρονομικό αρχηγό του κράτους, αλλά το θέλησε θεμελιωμένο κατ’ ουσίαν στη δημοκρατική αρχή της λαϊκής κυριαρχίας –«εν οις ο δήμος έστιν ο κρατών» κατ’ Αριστοτέλη (Αθηναίων Πολιτεία XLI, 2)– όπως προκύπτει και από τις επί μέρους διατάξεις του. Αυτήν δε τη δημοκρατία την προγραμμάτισε ελ­ληνική, επειδή θεωρούσε το ελληνικό έθνος ως το κατ’ εξοχήν ικανό, στη συγκεκριμένη ιστορική συγκυρία της εποχής, να εκφράσει και εφαρμόσει τις δημοκρατικές και φιλελεύθερες ιδέες, που συνδέονταν άλλωστε με την πολιτική ιδεολογία της κλασικής ελληνικής αρχαιότητας, της οποίας ο νεώτερος Ελληνισμός εμφανιζόταν κληρονόμος και κα­τάλληλος να την αναζωογονήσει.
Τέσσερα είναι τα βασικά γνωρίσματα του κράτους, του οποίου ο Ρήγας σχεδίασε το Σύνταγμα: θα ήταν κράτος ταυτόχρονα πολυεθνικό, δημοκρατικό, φιλελεύθερο, ελληνικό.
Ένα κράτος πολυεθνικό
Το κράτος που θα ιδρυόταν και θα λειτουργούσε, σύμφωνα με τα πολιτικά σχέδια του Ρήγα, θα είχε πολυεθνικό –διαβαλκανικό– χαρακτήρα. Με την εισαγωγικά προτασσόμενη «Προκήρυξη» καλούνται να επαναστατήσουν αφ’ ενός μεν «ο Λαός απόγονος των Ελλήνων», αφ’ ετέρου δε «όλοι όσοι στενάζουν υπό την δυσμορφωτάτην τυραννίαν του Οθωμανικού βδελυρωτάτου δεσποτισμού… όλοι, Χριστιανοί και Τούρκοι, χωρίς κανέναν ξεχωρισμόν θρησκείας». Κατά το άρθρο 1 του σχεδίου Συντάγματος [στο εξής Σχ. Συντ.], «η Ελληνική Δημοκρατία είναι μία, με όλον οπού συμπεριλαμβάνει εις τον κόλπον της διάφορα γένη και θρησκείας» Ο δε κυρίαρχος λαός ή –κατά την ορολογία του Ρήγα– «ο αυτοκράτωρ λαός είναι όλοι οι κάτοικοι» της χώρας (του «βασιλείου») «χωρίς εξαίρεσιν θρησκείας και διαλέκτου, Έλληνες, Βούλγαροι, Αλβανοί, Βλάχοι, Αρμένηδες, Τούρκοι και κάθε άλλο είδος γενεάς» (άρθρο 7). Επίσης στον «Θούριο» καλούνται «Βούλγαροι κι Αρβανίτες, Αρμένιοι και Ρωμιοί, Αράπηδες και άσπροι να ζώσωμεν σπαθί». Κοινός ο αγώνας για την ανατροπή του οθωμανικού απολυταρχικού δεσποτικού καθεστώτος, μετά δε την απελευθέρωση –αφού «ο κόσμος να γλυτώσει απ’ αύτην την πληγή / κι ελεύθεροι να ζώμεν, αδέλφια εις την γην»– αυτονόητη θεωρείται η συνύπαρξη και η συμβίωση όλων των «γενών» που συμπολέμησαν.
Ο Ρήγας, σχεδιάζοντας το μετεπαναστατικό πολυεθνικό κράτος, του οποίου γεωγραφική απεικόνιση ήταν η «Χάρτα της Ελλάδος» που την τύπωσε το 1797, είχε προφανώς επηρεασθεί από τρία παρόμοια ιστορικά πρότυπα. Κατά χρονολογική σειρά: α) από το πολυεθνικό κράτος του Μακεδονικού Ελληνισμού της αρχαιότητας, που είχε επεκταθεί έως τα βάθη της Μικράς Ασίας κατά την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου, του οποίου την προσωπογραφία είχε άλλωστε τυπώσει και κυκλοφορήσει ο Ρήγας, επιδιώκοντας να συνδέσει ιδεολογικά το νέο κράτος με μνήμες προγονικού κλέους του Ελληνισμού της αρχαιότητας, προς τούτο δε είχε φροντίσει και για τη μετάφραση στα ελληνικά και την έκδοση του έργου του Abbe Barthelemy «Περιήγησις του νέου Αναχάρσιδος εις την Ελλάδα»· β) από το προηγούμενο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, η οποία εκτεινόταν στη Χερσόνησο του Αίμου και στη Μικρά Ασία και περιλάμβανε ομοίως διάφορα γένη και φυλές, αλλά βαθμιαία είχε εξελληνισθεί, όπως συνάγεται, π.χ. από την επίσημη καθιέρωση και την κοινή χρήση της ελληνικής γλώσσας· γ) από το παράδειγμα — που το ζούσε ο Ρήγας- της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, στο πλαίσιο της οποίας συμβίωναν τότε πολλές φυλές και εθνότητες υπό την κυριαρχία του σουλτάνου.
Υπήρχε, όμως, μία ουσιώδης διαφορά των πολυεθνικών αυτών μορφωμάτων από το κράτος του οποίου το Σύνταγμα σχεδίασε ο Ρήγας. Διότι επρόκειτο για ανελεύθερα κα­θεστώτα, χαρακτηριζόμενα από τον συγκεντρωτικό και απολυταρχικό τρόπο άσκησης της εξουσίας. Αντίθετα, η έννοια και μόνη του Συντάγματος, ως του νομικού πλαισίου της κρατικής εξουσίας, σημαίνει εξ ορισμού τη λειτουργία θεσμικών περιορισμών της και την άρνηση της απολυταρχίας, είναι δε αποτρεπτική της αυθαιρεσίας. Το πολυεθνι­κό κράτος του Ρήγα θα ήταν σαφώς «κράτος δικαίου», όπως θα λέγαμε σήμερα, αφού σ’ αυτό θα έπρεπε «οι νόμοι νάν’ ο πρώτος και μόνος οδηγός», η άσκηση της εξουσίας θα υπέκειτο σε κανόνες προστατευτικούς των δικαιωμάτων των πολιτών, δεν θα είχε δε επικεφαλής ούτε βασιλείς, ούτε αυτοκράτορες, ούτε σουλτάνους. Νόμιζε, δηλαδή, ο Ρήγας ότι θα ήταν δυνατόν να διατηρηθεί κατ’ αρχήν η υπάρχουσα στο οθωμανικό κράτος πολυεθνική συμβίωση, να αλλάξουν όμως τα νομικοπολιτικά πλαίσιά της, με την αντικατάσταση της δεσποτικής εξουσίας των σουλτάνων από μία δημοκρατική εξουσία με φορέα το λαό που κατοικούσε τη χώρα — ασχέτως εθνότητας, θρησκείας και γλώσσας.
Από το σύνολο των θεσμών και διατάξεων της «Νέας Πολιτικής Διοίκησης» συνάγεται ότι, κατά την αντίληψη του Ρήγα, το προγραμματιζόμενο πολυεθνικό κράτος θα θεμελιωνόταν αφ’ ενός στην ελληνική παιδεία, ως πολιτισμική συνισταμένη, και αφ’ ετέρου στην πολιτική ιδεολογία και στις φιλελεύθερες και δημοκρατικές αρχές του ευρω­παϊκού Διαφωτισμού και της γαλλικής Επανάστασης. Αυτά θα ήταν, κατά τον Ρήγα, τα «στοιχεία συνοχής» των εθνολογικά, γλωσσικά και θρησκευτικά διαφορετικών πληθυσμών που θα συνέθεταν το νέο κράτος. Για να λειτουργήσουν δε ως συνεκτικός δεσμός οι εν λόγω πολιτισμικές αξίες έπρεπε να γίνουν γνωστές και αποδεκτές, ώστε να καταστούν γνώμονες πολιτικής αρετής. Η έντονη και πολύμορφη εκδοτική δραστηριότητα του Ρήγα σε τούτο ακριβώς απέβλεπε.
Εκτός από τα προαναφερθέντα, υπήρχε και ένα άλλο σημαντικό «στοιχείο συνοχής» που ο Ρήγας δεν έλαβε όμως υπ’ όψη και δεν το αξιοποίησε: η Ορθόδοξη Χριστιανική θρησκευτική παράδοση, που αποτελούσε τον κοινό ιδεολογικό παρονομαστή των πολυπληθέστερων βαλκανικών εθνοτήτων –Ελλήνων, Σέρβων, Βουλγάρων, Ρουμάνων–, άλλωστε με βάση αυτό το ενωτικό στοιχείο αντιμετώπιζε τους υπηκόους της η Οθωμανική αυτοκρατορία, η οποία με τον θεσμό του «μιλέτ» δεν διέκρινε αλλοεθνείς, αλλά αλλόθρησκους (απίστους, γκιαούρηδες). Πάντως στη «Νέα Πολιτική Διοίκηση» δεν γίνεται καν λόγος για Ορθοδοξία ή για Εκκλησία. Φαίνεται ότι ηθελημένα απέφυγε ο Ρήγας να στηρίξει την πολιτική ενότητα της σχεδιαζόμενης πολυεθνικής δημοκρατίας στο στοιχείο της Ορθόδοξης πίστης και Εκκλησίας, ως συνεκτικό ιστό. Η παράλειψη αυτή θα μπορούσε να εξηγηθεί: Πρώτον, από το γεγονός ότι επεδίωκε να περιλάβει στην κοινή επαναστατική προοπτική και τους μουσουλμάνους –Τούρκους και Αλβανούς– καθώς και τους Εβραίους, εγγυώμενος ισοτίμως την «ελευθερία κάθε είδους θρησκείας, Χριστιανισμού, Τουρκισμού, Ιουδαϊσμού» (άρθρο 7 των «Δικαίων του Ανθρώπου»). Δεύτερον, διότι ήταν σαφώς επηρεασμένος από την αντικληρική ιδεολογία του γαλλικού Διαφωτισμού. Τρίτον –το και αποφασιστικότερο, ίσως– διότι η Ορθόδοξη Εκκλησία, ως κατ’ εξοχήν θεματοφύλακας της βυζαντινής παράδοσης, ήταν συνδεδεμένη και βεβαρυμένη με την ιδεολογία του κρατικού δεσποτισμού. Την-εποχή δε του Ρήγα η ιεραρχία της Εκκλησίας είχε δεδηλωμένως ταχθεί εχθρική απέναντι στις φιλελεύθερες και δημοκρατικές ιδέες του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού που τις θεωρούσε ασυμβίβαστες προς τις χριστιανικές παραδόσεις της «καθ’ ημάς Ανατολής». […]
Η πολιτική ιδεολογία του Ρήγα δεν ήταν, όμως, μονοσήμαντη. Ο Διαφωτισμός τον οποίο καλλιεργούσε δεν ήταν απλή απομίμηση του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού. Έτσι, ναι μεν δεν θεωρούσε την Ορθόδοξη Εκκλησία ως θετικό στοιχείο των πολιτικών επιδιώξεών του, γι’ αυτό και την αγνοούσε στο πλαίσιο του πολιτεύματος της «Νέας Πολιτικής Διοίκησης». Όμως τη χριστιανική θρησκεία καθ’ εαυτήν την προέβαλλε: «Η σημαία οπού βάνεται εις τα μπαϊράκια και παντιέραις της Ελληνικής Δημοκρατίας είναι εν ρόπαλον του Ηρακλέους με τρεις σταυρούς επάνω» (αναγράφεται στο Παράρτημα κειμένου του Συντάγματος). Έτσι ο Ρήγας συνδυάζει ένα σύμβολο της αρχαιοελληνικής μυθολογίας με το σύμβολο της Χριστιανοσύνης εν γένει (όχι ειδικά της ορθόδοξης εκκλησιαστικής παράδοσης). Επίσης στον «Θούριο», απευθυνόμενος σε «Τούρκους και Ρωμιούς» ή «Χριστιανούς και Τούρκους» τους καλεί «να κάμωμεν τον όρκον επάνω στον σταυρόν» (στ. 19-22), ώστε να «να λάμψη ο σταυρός» (στ. 122-3). Η χριστιανική πίστη του Ρήγα φαίνεται εδώ να κατισχύει, μολονότι αντιφάσκουσα προς την ευρύτητα των σχεδίων του να συνεγείρει όλους τους καταπιεζόμενους από «την δυσφορωτάτην τυραννίαν του βδελυρωτάτου δεσποτισμού» της σουλτανικής εξουσίας, συμπεριλαμβανομένων και των (αλλοθρήσκων) Τούρκων.

O έντονος δημοκρατικός χαρακτήρας του πολιτεύματος

Το πολυεθνικό κράτος που προγραμμάτιζε ο Ρήγας με τη «Νέα Πολιτική Διοίκηση» ήταν δημοκρατικό. Προφανής και έντονος προβάλλει ο δημοκρατικός χαρακτήρας της σχεδιαζόμενης κρατικής οργάνωσης. Η «Ελληνική Δημοκρατία», όπως ονομάζεται (άρθρο 1 του Σχ. Συντ.) βασίζεται στη λαϊκή κυριαρχία, στην «αυτοκρατορία του λαού». Η κυριαρχία (αυτοκρατορία) «είναι θεμελιωμένη εις τον λαόν. Ήγουν ο λαός μόνον ημπορεί να προστάζη… δι’ όλα χωρίς κανένα εμπόδιον» (άρθρο 25 της Διακήρυξης των «Δικαίων του ανθρώπου» [στο εξής Διακ.]). «Ο αυτοκράτωρ λαός είναι όλοι οι κάτοικοι του βασιλείου [κράτους] τούτου κ.λ.π.» (άρθρο 7 Σχ. Συντ.). Επιβεβαίωση δε της λαϊκής κυριαρχίας αποτελεί η εφαρμογή της αρχής της ισότητας: «να είμεθα όλοι ίσοι και όχι ο ένας ανώτερος από τον άλλον» (άρθρο 2 Διακ.), «όλοι οι άνθρωπος Χριστιανοί και Τούρκοι κατά φυσικόν λόγον είναι ίσοι. Όταν πταίση τινάς… ο νόμος είναι ο αυτός, …ήγουν δεν παιδεύεται ο πλούσιος ολιγώτερον και ο πτωχός περισσότερον διά το αυτό σφάλμα, αλλά ίσια-ίσια». Στο θεσμικό επίπεδο η αρχή της ισότητας επιβάλλει την ίση συμμετοχή όλων των πολιτών στην άσκηση της νομοθετικής λειτουργίας και στην εκλογή των αξιωματούχων, των βουλευτών και αντιπροσώπων του έθνους (άρθρο 29 Διακ., άρθρα 8 επ. Σχ. Συντ.), καθώς και ίσο δικαίωμα του εκλέγεσθαι (άρθρο 28 Σχ. Συντ.) και της ανάδειξης σε αξιώματα και πρόσληψης σε δημόσιες υπηρεσίες (άρθρο 5 Διακ.).
Η θεσμική συγκρότηση και η οργανωτική δομή της κρατικής εξουσίας βασιζόταν, επίσης, σε προωθημένη εφαρμογή της δημοκρατικής αρχής με την πρώιμη, για την εποχή εκείνη, καθιέρωση της καθολικής ψηφοφορίας (των αρρένων) και με τον συνδυασμό πρω­τοβάθμιων λαϊκών συναθροίσεων και εθνικής Συνέλευσης ως Νομοθετικού Σώματος: της «Εθνικής Παραστάσεως», η οποία «παρασταίνει όλον το έθνος, το πλήθος του λαού, το οποίον είναι ως θεμέλιον της εθνικής παραστήσεως, και όχι μόνον οι πλούσιοι ή οι κοτζιαμπασήδες» (άρθρα 11 επ., 21 επ., 39 επ. Σχ. Συντ.). Σαφή δημοκρατικό χαρακτήρα είχαν επίσης η ενιαύσια θητεία των μελών του Νομοθετικού Σώματος, η εξάρτηση της ισχύος των ψηφιζόμενων –«προβαλλόμενων»– νόμων από τη «συγκατάθεση όλου του λαού» (άρθρο 4 Διακ.) και από τη λαϊκή επικύρωση (άρθρα 58-60 Σχ. Συ­ντ.) που υποδήλωνε ένα είδος λαϊκού veto, συνδυασμένου με οιονεί νομοθετικό δημο­ψήφισμα. Η δημοκρατία δεν θα ήταν, επομένως, αποκλειστικά «αντιπροσωπευτική». Προβλέπονταν άλλωστε και άλλοι θεσμοί «άμεσης δημοκρατίας», όπως μια μορφή «δημοψηφίσματος» σε ορισμένες περιπτώσεις (άρθρο 50 Σχ. Συντ.) καθώς και «λαϊκής πρωτοβουλίας» (άρθρα 115-117 Σχ. Συντ.), ενώ εξ άλλου καθιερωνόταν και το αιρετό των δικαστών (άρθρα 88,91,95,96-97).
Ο έντονος δημοκρατικός χαρακτήρας του πολιτεύματος του Ρήγα ολοκληρώνεται, στο επίπεδο των σχέσεων των κρατικών λειτουργιών, με την υπαγωγή της εκτελεστικής εξουσίας, δηλ. του πενταμελούς «Εκτελεστικού Διοικητηρίου» («Διευθυντηρίου», κατά το πρότυπο του Directoire του γαλλικού Συντάγματος του 1795) υπό το Νομοθετικό Σώμα (άρθρα 75 επ. Σχ. Συντ.). Έτσι, η κατά τον Μοντεσκιέ διάκριση των εξουσιών έχει σχετικό χαρακτήρα, εφ’ όσον καθιερώνεται μάλλον το κατά τη διδασκαλία του Ρουσσώ δημοκρατικότερο σύστημα της λεγόμενης «κυβερνώσας Βουλής».
Έσχατη εφαρμογή της αρχής της λαϊκής κυριαρχίας αποτελεί η αναγνώριση σε κάθε πολίτη του δικαιώματος αντίστασης «όταν τον καταθλίβουν και τον αδικούν» (άρθρο 33 Διακ.), ακόμη δε και του δικαιώματος επανάστασης «όταν η Διοίκησις βιάζη, αθετή, καταφρονή τα δίκαια του λαού και δεν εισακούη τα παράπονα του» (άρθρο 35 Διακ.).
Άξιες ιδιαίτερης μνείας, ως δηλωτικές της δημοκρατικής ποιότητας του πολιτεύματος του Ρήγα, είναι και οι διατάξεις «περί της σχέσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας με τα ξένα έθνη», οι οποίες ορίζουν ότι «ο Ελληνικός Λαός είναι φίλος και φυσικός σύμμαχος με τα ελεύθερα έθνη» (άρθρο 118 Σχ. Συντ.), ότι «οι Έλληνες δεν ανακατώνονται εις την διοίκησιν των άλλων εθνών, αλλ’ ούτε είναι εις αυτούς δεκτόν να ανακατωθούν άλλοι εις την εδική των» (119) και, τέλος, «δεν κάμνουν ποτέ ειρήνην με έναν εχθρόν οπού κατακρατεί ελληνικόν τόπον» (121).

Ο φιλελεύθερος χα­ρακτήρας της «Νέας Πολιτικής Διοίκησης»,

Ένα τρίτο συστατικό στοιχείο του πολιτεύματος του Ρήγα είναι ο φιλελεύθερος χα­ρακτήρας της «Νέας Πολιτικής Διοίκησης», ο οποίος τεκμηριώνεται από πλήθος ατομικών ελευθεριών και θεμελιωδών δικαιωμάτων που προβλέπονται και κατοχυρώνονται από τη διακήρυξη των «Δικαίων του Ανθρώπου», που προτάσσεται του Σχεδίου Συντάγματος.
Αυτά τα εξ υποκειμένου δίκαια, δηλαδή δικαιώματα, θεωρούνται «φυσικά» και είναι (άρθρο 2): «πρώτον το να είμεθα όλοι Ίσοι και όχι ο ένας ανώτερος από τον άλλον· δεύτερον να είμεθα ελεύθεροι, και όχι ο ένας σκλάβος του αλλουνού· τρίτον να είμεθα σίγουροι εις την ζωήν μας και κανένας να μην ημπορή να μας την πάρη αδίκως και κατά την φαντασίαν του· και τέταρτον τα κτήματα οπού έχομεν κανένας να μην ημπορή να μας εγγίξη» (εν προκειμένω ο Ρήγας αποφεύγει να μιλήσει για προστασία της ιδιοκτησίας εν γένει, που θα περιλάμβανε και τις μεγάλες γαιοκτησίες). Στη συνέχεια καθιερώνεται η ισότητα ενώπιον του νόμου (άρθρο 3 Διακ.), διευκρινίζεται δε ότι «η ελευθερία είναι εκείνη η δύναμις οπού έχει ο άνθρωπος εις το να κάμη όλον εκείνο οπού δεν βλάπτει εις τα δίκαια του γειτόνου του», και προστίθεται ως «ηθικόν σύνορον της ελευθερίας» το ρητό!« Μην κάμης εις τον άλλον εκείνο οπού δεν θέλεις να σου κάμουν» (άρθρο 6), με άλλες λέξεις ο Ρήγας καθιστά νομική επιταγή την ηθική επιταγή «ο συ μισείς ετέρω μη ποίησης» ή, θετικά, το ευαγγελικό «καθώς θέλετε ίνα ποιώσιν υμίν οι άνθρωποι και υμείς ποιείτε αυτοίς ομοίως», που θυμίζει και την καντιανή «κατηγορική προσταγή».
Ακολουθεί σειρά όλη δικαιωμάτων: «να φανερώνωμεν την γνώμην μας και τους συλ­λογισμούς μας, τόσον με την τυπογραφίαν, όσον και με άλλον τρόπον· το δίκαιον του να συναθροίζωμέθα ειρηνικώς» η ελευθερία κάθε είδους θρησκείας, Χριστιανισμού, Τουρκισμού, Ιουδαϊσμού» (άρθρο 7). Προστατεύεται επίσης η προσωπική ελευθερία και ασφά­λεια από παράνομες συλλήψεις και φυλακίσεις (άρθρο 10), θεσπίζεται η αρχή nullum crimen nulla poena sine lege και η απαγόρευση της αναδρομικότητας των ποινικών νόμων (άρθρο 14), επίσης το τεκμήριο αθωότητας του κατηγορουμένου, η απαγόρευση των βασανιστηρίων (13) και της δουλείας (18), η αναλογία εγκλήματος και ποινής (15), η ελευθερία του επαγγέλματος (17), το δικαίωμα του αναφέρεσθαι (32), θεσπίζονται εξ άλλου –εδώ πρόκειται για απόψεις πρωτότυπες και πρωτοποριακές για την εποχή του θέσεις του Ρήγα– ορισμένα κοινωνικά δικαιώματα, όπως δικαίωμα για εργασία, για κοινωνική περίθαλψη, για εκπαίδευση. Π.χ. «Αι δημόσιαι συνδρομαί και ανταμοιβαί είναι ένα ιερόν χρέος της πατρίδος… χρεωστεί μίαν βοήθειαν εις τους δυστυχείς εγκατοίκους, τόσον εις το να τους προμηθεύση να έχουν τι να εργάζωνται, όσον και να δώση τρόπον ζωής εις εκείνους οπού δεν ημπορούν πλέον να δουλεύσουν…» (άρθρο 21 Διακ.). Επίσης θεσπίζεται η υποχρεωτική εκπαίδευση: «Όλοι χωρίς εξαίρεσιν έχουν χρέος να ηξεύρουν γράμματα· η πατρίς έχει να καταστήση σχολεία εις όλα τα χωρία διά τα αρσενικά και θηλυκά παιδία. Εκ των γραμμάτων γεννάται η προκοπή, με την οποία λάμπουν τα ελεύθερα έθνη» (άρθρο 22 Διακ.). Εκτός από την εκπαίδευση η στοιχειώδης ισότητα των δύο φύλων καθιερώνεται και όσον αφορά την στρατιωτική υπηρεσία, η οποία είναι υποχρεωτική (άρθρο 109 Σχ. Συντ.), ορίζεται δε ότι «Η διαφορά των πολεμικών βαθμών… οπού έχουν οι αξιωματικοί, τα ξεχωριστά σημεία των και η υποταγή των απλών στρατιωτών, είναι μόνον εν όσω διαρκεί η δούλευσις του πολέμου, καθώς τελείωση όμως, είναι όλοι ίσοι και αδελφοί» (άρθρο 111). Χαρακτηριστική δε του φιλελεύθερου χαρακτήρα του πολιτεύματος, ως έκφρασης της πολιτικής ιδεολογίας του Ρήγα, είναι η διάταξη που προβλέπει την παροχή ασύλου σε «όλους τους αδικημένους ξένους και όλους τους εξωρισμένους από την πατρίδα των δι’ αιτίαν της ελευθερίας» (άρθρο 120 § 1 Σχ. Συντ.).
Τέλος, με ειδική διάταξή του το Σύνταγμα (άρθρο 122) εγγυάται «την απόλαυσιν όλων των δικαίων του ανθρώπου» για τα οποία έγινε ήδη λόγος.

Ο ελληνικός χαρακτήρας του κράτους

Ο ελληνικός χαρακτήρας του νέου κράτους, του οποίου το πολίτευμα σχεδίασε ο Ρήγας, είναι ένα τέταρτο συστατικό στοιχείο του που συνάγεται σαφώς τόσο από το γράμμα όσο και από το πνεύμα της « Νέας Πολιτικής Διοίκησης». Εν πρώτοις –και τούτο είναι ιδιαζόντως καίριας σημασίας– το κείμενο της είναι γραμμένο στα ελληνικά. Αρχίζει με τις λέξεις «Ο λαός απόγονος των Ελλήνων». Το σχεδιαζόμενο νέο κράτος ονομάζεται «Ελληνική Δημοκρατία» (άρθρο 1 κ.α. Σχ. Συντ.) «Ο ελληνικός λαός, τουτέστιν ο εις τούτο το βασίλειον [κράτος] κάτοικων» (άρθρο 2). «Εκείνος οπού ομιλεί την απλήν ή την Ελληνικήν γλώσσαν και βοηθεί την Ελλάδα… είναι Έλλην και πολίτης» (άρθρο 4 παρ. 7). Η ελληνική γλώσσα καθιερώνε­ται ως επίσημη γλώσσα του κράτους: «Όλοι οι νόμοι και προσταγαί γίνονται εις την απλήν των Ελλήνων γλώσσαν, ως πλέον ευκατάληπτον και εύκολον να σπουδασθή απ’ όλα τα εις το βασίλειον [κράτος] τούτο εμπεριεχόμενα γένη», ομοίως οι δικαστικές αποφάσεις και οι άλλες δημόσιες πράξεις (άρθρο 53), όλες δε εκδίδονται «εν ονόματι του Ελληνικού Λαού» (άρθρο 61). Η ελληνική γλώσσα διδάσκεται υποχρεωτικώς στα σχολεία (άρθρο 22 Διακ.). Επίσης συνεχής και επανειλημμένη είναι η χρήση του όρου «Έλλην» και «ελληνικός» στις διατάξεις της «Νέας Πολιτικής Διοίκησης»: «ελληνικός λαός» (άρθρα2,61,118), «ελληνικός τόπος» και «ελληνική γη» (άρθρα 55,121), «Έλληνες», «Ελληνίδες» (άρθρα 109,119,122 και Παράρτημα). Και πρέπει στο σημείο αυτό να εξάρω την προδρομική επιλογή και συμβολή του Ρήγα όσον αφορά το γλωσσικό ζήτημα: προώθησε τη χρήση της «απλής» ελληνικής γλώσσας ως «πλέον ευκατάληπτης» –μιας πρώτης μορφής δημοτικής, ανάμικτης με λόγια στοιχεία–, την οποία όχι μόνο χρησιμοποίησε ο ίδιος στα κείμενα του και την διέδωσε, αλλά και την καθιέρωσε ως επίσημη γλώσσα του προγραμματισμένου νέου κράτους.
Η μέριμνα του Ρήγα να προσδώσει βασικά ελληνικό χαρακτήρα στο κράτος που θα προέκυπτε μετά την αποτίναξη του οθωμανικού ζυγού, δεν ήταν αυθαίρετη. Απεναντίας, η διαγραφόμενη υπεροχή του ελληνικού στοιχείου ήταν θεμιτή, καθώς ανταπο­κρινόταν σε μία ιστορικά διαπιστωμένη κατάσταση που υπήρχε την εποχή εκείνη στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Εκτός από τις κυρίως ελληνικές περιοχές, το ελληνικό στοιχείο ήταν διάσπαρτο σε παροικίες που υπήρχαν σε όλη τη βαλκανική χερσόνησο, στην Κεντρική Ευρώπη, στη Μικρά Ασία, στον Εύξεινο Πόντο. Περί τα τέλη του 18ου αιώνα μεγάλη ήταν η οικονομική και η πολιτιστική ανάπτυξη του Ελληνισμού σ’ αυτές τις περιοχές. Μέσω ιδίως της ελληνικής εμπορομεσιτικής αστικής τάξης και μέσω της ελληνικής παιδείας, οι άλλες βαλκανικές εθνότητες έρχονταν σε επαφή με τις προοδευτικές, φιλελεύθερες και δημοκρατικές, πολιτικές ιδέες της δυτικής Ευρώπης. Στην «καθ’ ημάς Ανατολή» ελληνικά κυρίως ήταν τα σχολεία, τα τυπογραφεία και τα εκδιδόμενα βιβλία και άλλα δημοσιεύματα, μέσω των οποίων οι Έλληνες διανοούμενοι μεταλαμπάδευαν τις αρχές του Διαφωτισμού. Γνώσεις της ελληνικής γλώσσας είχαν οι αλλοεθνείς κάτοικοι των περιοχών όπου ήκμαζαν συμπαγείς ελληνικές παροικίες. Ως γλώσσα του εμπορίου είχε καθιερωθεί η ελληνική γλώσσα, ήταν δε η πιο κοινή και ευρύτερα διαδεδομένη, η lingua franca, ενώ η λέξη «Έλληνας» είχε καταστεί στη γλώσσα των άλλων εθνοτήτων συνώνυμη με το «μορφωμένος» και το «έμπορος».
Με αυτά τα δεδομένα ευλόγως ο Ρήγας θέλησε να στηρίξει τα πολιτικά του σχέδια κατά πρώτο λόγο στο ελληνικό έθνος, όχι απλώς επειδή ο ίδιος ανήκε σ’ αυτό, αλλά επειδή το θεωρούσε, εξ αντικειμένου, ως το πιο ώριμο να ασπασθεί και διαδώσει τις δημοκρατικές και φιλελεύθερες ιδέες και, με βάση αυτές, να πρωταγωνιστήσει και θέσει σε κίνηση την επαναστατική διαδικασία, ώστε, μαζί με τις άλλες βαλκανικές εθνότητες, να αποτινάξει την οθωμανική κυριαρχία και να οργανώσει και διευθύνει το νέο κράτος μετά την απελευθέρωση.
Πρέπει συναφώς να σημειώσω ότι η διαγραφόμενη υπεροχή του ελληνικού στοιχεί­ου στο πλαίσιο του προγραμματιζόμενου πολυεθνικού κράτους θα ήταν, στην πράξη, πολιτισμικής κυρίως υφής, εμμέσως δε, εκ των πραγμάτων, και οικονομικοπολιτικής. Πάντως δεν ήταν θεσμικά οργανωμένη. Εκτός από τη διάχυτη «ελληνικότητα», με την καθιέρωση της ελληνικής ονομασίας και γλώσσας δεν προβλεπόταν, στη «Νέα Πολιτική Διοίκηση», καμία ειδική προνομιακή ρύθμιση υπέρ του ελληνικού στοιχείου είτε συλλογικώς είτε ατομικώς.

Αριστόβουλος Μάνεσης

Αριστόβουλος Μάνεσης, «Η πολιτική ιδεολογία του Ρήγα», στον τόμο Τιμή στον Ρήγα Βελεστινλή, επιμ. Μαρία Ευθυμίου, Δημήτρης Καραγεώργης, Αθήνα 2002 (περιλαμβάνεται και στο Πασχάλης Κιτρομηλίδης, Ρήγας Βελεστινλής. Ο οραματιστής της «Ελληνικής Δημοκρατίας», σειρά: Ιστορική Βιβλιοθήκη, επιμ. σειράς Βασίλης Παναγιωτόπουλος, Τα Νέα, Αθήνα 2009).


Ημερομηνία δημοσίευσης: 25/03/2011 στην εφημερίδα Αυγή

Δευτέρα, 4 Μαρτίου 2013

Ὕδρα 1873 Ἀρχεῖον Σχεδίου Πόλεως (Προϋπολογισμὸς Λιμένος Ὕδρας )


Ὕδρα 1873
Ἀρχεῖον Σχεδίου Πόλεως
(Προϋπολογισμὸς Λιμένος Ὕδρας )


 
Πηγή:
Γενικὰ Ἀρχεῖα Κράτους (Ἰανουάριος 1873)



(Μὲ ἀποσιωπητικά:Δυσανάγωστον Κείμενον)




Εἷς τὰ Γενικὰ Ἀρχεῖα Κράτους,εἷς τὴν ἑνότητα Ἀρχεῖα Σχεδίων Πόλεων, διασώζεται ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ λιμένος τῆς νήσου Ὕδρας κατὰ τὸ ἔτος 1873.


Ὁ προϋπολογισμὸς ἐστάλθη πρὸς ἐπικύρωσιν πρὸς τὸ ἁρμόδιο Ὑπουργεῖο Ἐσωτερικῶν, ἀπὸ τὸν Ἐπάρχο Ὕδρας & Τροιζηνίας τὴν 2αν Ἰανουαρίου 1873.(Ἡ ὑπογραφὴ τοῦ Ἔπαρχου εἶναι δυσανάγνωστη).



Τὰ ἔσοδα ποὺ προέκυπταν ἀπὸ τὴν ἐπιβολὴ τῶν λιμενικῶν φόρων, προορίζονται γιὰ τὴν διεξαγωγὴ λιμενικῶν ἔργων καὶ ἀφοροῦσαν κυρίως τὴν κάλυψη τῶν ἐξόδων τῆς μεταφορᾶς τῆς ἐξορυσσόμενης ὕλης ἀπ’τὸν πυθμένα τοῦ λιμένος,μὲ τὴν χρήση φορτηγίδος.



Νωρίτερα,ἓν ἔτει 1870,ἐκδόθηκε Βασιλικὸ Διάταγμα τὸ ὁποῖο καθόριζε τὴν ἐπιβολὴ πενταετοῦς φορολογήσεως ἐπὶ τῶν εἰσαγώμενων ἐμπορευμάτων τῶν προσορμιζομένων πλοίων στὸν λιμένα τῆς Ὕδρας.Τὰ χρήματα ποῦ θὰ προέκυπταν θὰ χρησιμοποιοῦντο γιὰ τὸν καθαρισμὸ καὶ τὴν ἐκβάθυνση τοῦ πυθμένος τοῦ λιμένος τῆς Ὕδρας καθὼς καὶ για τὴν ἐπισκευὴ τῶν κρηπιδωμάτων αὐτοῦ & τὴν τοποθέτηση ἐν αὐτῶ σημαντῆρος. (Δές:Ὕδρα Ἡ διαμόρφωση τοῦ παραλιακοῦ μετώπου τῆς Ὕδρας)





Βασιλικὸ Διάταγμα, ΦΕΚ34.τῆς 19ης Ὀκτωβρίου 1870



«Διάταγμα
Περὶ ἐπιβολῆς φόρων πρὸς ἐκτέλεσιν ἔργων τινω ἐν τῷ λιμένι Ὕδρας


Γεώργιος Α΄
Βασιλεὺς τῶν Ἑλλήνων
Ἴδοντες τὸ ἄρθρον 2 τοῦ περὶ λιμένων κτλ ΡΚΘ΄ Νόμου τῆς 29ης Δεκεμβρίου 1865,


Τὸ ἀπὸ 27ην Ἰουνίου ἐ.ἐ ὑπὸ τὸν ἀριθμὸν ΙΘ΄ ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Ὑδραίων καὶ τὴν ἀπὸ 27ην Ἰουλίου ἐ.ἐ ὑπ’ἀριθμ.Ζ΄ γνωμοδότησιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.


Προτάσσει τοῦ Ἡμετέρου ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ,ἀπεφασίσαμεν καὶ διατάσσομεν:


Ἃ΄Ἐγκρίνομεν τὸ ἄνω μνησθὲν ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Ὑδραίων,δὶ’οὐ ἐπεβλήθη φόρος 1) πέντε λεπτὰ τὸν τόννον κατὰ πάσαν προσόρμισιν ἐπὶ τῶν ἓν τῷ λιμένι Ὕδρας προσορμιζομένων πλοίων τῶν ἐχόντων χωρητικότητα ἀνωτέραν τοῦ τόννου’2)ἓν τέταρτον τοῖς 0)0 ἐπὶ τῆς ἀξίας ὅλων τῶν ἐν τῷ δήμω εἰσαγομένων ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς ἢ ἀλλαχόθεν τοῦ Κράτους μεταφερομένων ἐμπορευμάτων καὶ καταναλωσίμων ὠνίων.


Β’ Ἡ φορολογία αὐτὴ διαρκέσει πενταετίαν.


Β΄Δία τῶν ἐξ’αὐτῆς ἀπρτισθησομένων χρηματικῶν κεφαλαίων ἐκτελεσθήσονται τὰ ἑξῆς ἔργα τοῦ λιμένος Ὕδρας’ καθαρισμὸς καὶ βάθυνσις τοῦ περὶ τὸν μῶλον πυθμένος,ἐπισκευὴ τῶν κρηπιδωμάτων αὐτοῦ καὶ τοποθέτησις ἐν αὐτῶ σημαντῆρος.


Ὁ αὐτὸς Ὑπουργὸς δημοσιεύει καὶ ἐκτελέσει τὸ παρὸν Διάταγμα.
Ἓν Κέρκυρα τὴ 17η Αὐγούστου 1870
Γεώργιος Δ.Δρόσος»




Τρία ἔτη ἀργότερα,καταρτίζεται ἡ ἑξῆς ἀναφορὰ περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ:




Ἀριθ.15 & 30
Ἐπὶ τῆς ὑπ’ἐγκριθ. 33751 τῆς 16ης Δεκεμβρίου 1872 διαταγῆς του
Ὑπουργεῖον Ἐσωτερικῶν Εἷς τὴν 8ην Ἰανουαρίου 1873
Ἀριθμ.Πρώτ:827



«..Πρὸς Τὸ Ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείων
Ἓν Ὕδρα τὴν 2 Ἰανουαρίου 1873



Περὶ τῶν προϋπολογισμῶν τῶν διὰ τοῦ 1873 ἐσόδων καὶ Ἐξόδων τῶν Λιμένων Πόρου καὶ Ὕδρας


Τοὺς διὰ τὸ ἀρξάμενον ἔτος προϋπολογισμοὺς τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τῶν Λιμένων Πόρου καὶ Ὕδρας ὑποβάλλω,ἴνα εὐαρεστηθῶ τὸ Ὑπουργεῖον νὰ φέρει ἴνα εἴθισται ἔγκρισίν του.


Εὐπειθέστατος
Ὁ Ἔπαρχος Ὕδρας καὶ Τροιζηνίας..»






Περὶ ἐγκρίσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ Ἐσόδων καὶ Ἐξόδων γιὰ τὸ ἔτος 1873 τοῦ Λιμένος τῆς Ὕδρας




Ἔπαρχος Ὕδρας
Λαβόντες καθ’ὑμᾶς τὸν ὑποβληθέντα διὰ τῆς ὑπ’ἀριθμὸν 30 ἀναφορᾶς τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν Ἐσόδων καὶ Ἐξόδων τοῦ Λιμένος Ὕδρας διὰ τὸ ἔτος 1873 καθ’ὂν προσδιορίσθησαν:


Τὰ μὲν Ἔσοδα ἀθρ. 9.000,00
Τὰ Ἔξοδα ἀθρ. 8.400,00
Τὸν ἀπὸ 01 Ὀκτωβρίου 1852 Νόμον περὶ Δημόσιου Λογιστικοῦ.
Τὸν ἀπὸ 29 Δεκεμβρίου 1865 Νόμον περὶ ἐπιβολῆς φόρων διὰ τὴν κατασκευὴν καὶ καθαρισμὸν τῶν Λιμένων
Τὸ ἀπὸ 10 Ὀκτωβρίου 1868 Β.Διάταγμα περὶ καθηκόντων τῶν Ἐφορευτικῶν Ἐπιτροπῶν

θεωροῦται ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς συνετάχθη ὡς πρὸς τὰ Ἔσοδα ἐπὶ τὴ βάσει δεδομένων,καὶ ὡς πρὸς τὰ Ἔξοδα ὑπὸ τὴ βάσει ἐγκριθέντων πιστώσεων.


Ἐγκρίνομεν τὸν διὰ τὸ ἔτος 1873 προϋπολογισμὸν τοῦ Λιμένος Ὕδρας δυνάμη τοῦ ἄρθρου 17 καὶ 24 τοῦ ρηθέντος Διατάγματος καὶ ὁρίζομεν:


Τὰ μὲν Ἔσοδα ἀθρ. 9.000,00
Τὰ Ἔξοδα ἀθρ. 8.400,00


Διατάσσομεν δὲ ὅτι οὐδεμία πληρωμὴ ἐπὶ τῶν ἐγκρινομένων –διὰ τοῦ παρόντος προϋπολογισμοῦ δαπανῶν δύναται νὰ γένη,.... περὶ μίας ..... δαπάνης πράξεως τῆς Ἐφορευτικῆς Ἐπιτροπῆς.... περὶ μίας..... ἐγκρίσεως τοῦ Ὑπουργ.. 22 Νόμου περὶ Δημοσίου Λογιστικοῦ


Ἀνακοινωθήσα ἡ παροῦσα διὰ τὴν Ἐφορευτικήν του Λιμένος Ἐπιτροπήν.
Ἀθῆναι τὴν 18η Ἰανουαρίου 1873.
Ὁ Ὑπουργὸς




Προϋπολογισμὸς τῶν Ἐσόδων καὶ Ἐξόδων τῆς χρήσεως 1873 τῆς Ἐφορευτικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ λιμένος Ὕδρας



 
Προϋπολογισμὸς
Ἐπιγραφὲς Κεφαλαίων
Ποσὰ
Κεφάλαιο
Ἄρθρον
Ἔσοδα
Κατ’ἄρθρον
Α΄
1
Ἀπὸ εἰσπράξεις λιμενικῶν φόρων καθ’ὅλον τὸ ἔτος
5.000,00
Β΄
2
Περίσσευμα τοῦ ἔτος 1872 ἀπὸ εἰσπράξεις λιμενικῶν φόρων
2.000,00
Γ΄
3
Ἔσοδα δυνάμει τῆς ὑπ’ἀριθμὸν 8567 ἐγκριτικῆς ἀποφάσεως τῆς Νομαρχίας
2.000,00


Τὸ ὅλον τῶν Ἐσόδων δραχμὲς Ἐννέα χιλιάδες
9.000,00



 
Προϋπολογισμὸς
Ἐπιγραφὲς Κεφαλαίων
Ποσὰ
Κεφάλαιο
Ἄρθρον

Κατ’ἄρθρον

Α΄
1
Δία τὴν ἐξόρυξιν τῶν ἐπὶ τοῦ Π.Σ ὑπολοίπων Κ.Μ 1.500,00 ἀνὰ δρ.3,70 ἕκαστον Μ.
5.550,00


2
Δία τὴν καταμέτρησιν τῆς ἐξορυσσομένης ὕλης
300,00


3
Δία τὴν μεταφορὰν αὐτῶν μετὰ τῆς φορτηγίδος, ἢ μὲ κάρρων ἡμερομισθίως,.... συμφωνίας
1.100,00
6.950,00
Β΄
1
Δία τὴν συντήρησιν καὶ τοποθέτησιν τοῦ σημαντῆρος
500,00
500,00

2
Δὶ’ἐπισκευὴν κλπ ἔξοδα πρὸς .....κατάσταση τῆς φορτηγίδος
500,00
500,00
Γ΄
1
Δία Γραφικῶν ὑλικῶν ὕλων
10,00


2
Δία μισθοδοσίαν τοῦ Γραμματέως καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς
360,00
390,00

3
Διὰ τόκων δύο χιλιάδων δραχμῶν 4 ἐπὶ τοῖς % διὰ τὴν Βᾶν Ἐξαμηνίαν
60,00
60,00




8.400,00


Ἀποθεματικὸν

600,00


Τὸ ὅλον τῶν ἐξόδων

9.000,00



Ἓν Ὕδρα τὴν 29η Δεκεμβρίου 1872
Ἡ ἐφορευτικὴ ἐπιτροπὴ τοῦ λιμένος τῆς Ὕδρας
Ὁ Ἔπαρχος καὶ Πρόεδρος Ὕδρας


(Ὑπογραφὴ Δυσανάγνωστη)


Α.Οἰκονόμος
Μίχ. Θεριακόπουλος
Κ.Δαμιανὸς
Π.Λ.Μπροῦσκος





ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: * Ὕδρα 1835-1948.Τὸ καθεστὼς Δασμῶν,Λιμενικῶν Φόρων καὶ Φορολογίας τῆς νήσου Ὕδρας 
* Ύδρα Η διαμόρφωσις του λιμένος και του παραλιακού μετώπου της νήσου Ύδρας